Het was een weekend van contrasten. Afgelopen zaterdagavond wist het Duitse bedrijf Isar Aerospace vanuit Noorwegen een raket de ruimte in te schieten om satellieten te lanceren. De lancering was de eerste keer dat het een privaat bedrijf vanaf Europees grondgebied lukte. Een concurrent voor het Amerikaanse SpaceX dus, en een opsteker voor onze Europese onafhankelijkheid in de ruimte.
Maar een dag later kwam de uitslag van de verkiezingen in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt binnen: de radicaal-rechtse Duitse partij Alternative fur Deutschland (AfD) won maar liefst 43,8 procent van de stemmen en stond op de drempel om een absolute meerderheid te behalen. Het is de eerste keer sinds de Tweede Wereldoorlog dat in Duitsland een radicaal-rechtse partij zo dicht bij het daadwerkelijk vormen van een deelstaatregering komt. De regeringspartij CDU werd gehalveerd. De AfD kan mogelijk samen met het links-populistische BSW de deelstaat leiden, met een eigen minister-president aan het hoofd. De uitslag heeft het politieke midden zwaar verzwakt en de vorming van een stabiele regering zonder de AfD bijzonder moeilijk gemaakt, al is het nog afwachten of een coalitie tussen AfD en BSW daadwerkelijk gaat gebeuren.
Niet alleen is de toekomst van Saksen-Anhalt de komende jaren een laboratorium om het beleid van de AfD in de praktijk te toetsen, maar leert het ook veel over het wankelende politieke midden. Onvrede over het politieke beleid, de stijgende prijzen en een vleug Ostalgie waren genoeg om een gevoelige tik uit te delen aan de huidige regerende partijen.
Het (ernstig) verzwakken van het politieke midden is ook wat de AfD wil: het blijkt simpelweg een strategie te zijn, een politiek van verdeel en heers in combinatie met het creëren van chaos. Tijdens een bijeenkomst in juli 2025 presenteerde een AfD-parlementariër een nieuw strategiedocument dat een van de politieke intenties van de partij onthulde. Het doel: de grote coalitie verdelen en vernietigen, zodat centrumrechts uiteindelijk tot samenwerking met de AfD wordt gedwongen. De tekst spreekt daarbij voor zich: ‘Ons doel is om een situatie te creëren waarin de politieke scheidslijn niet langer loopt tussen de AfD en de andere politieke stromingen, maar een waarin een burgerlijk-conservatief kamp en een radicaliserend links kamp tegenover elkaar staan — vergelijkbaar met de situatie in de Verenigde Staten.’ De overwinning in Saksen-Anhalt heeft laten zien hoe de AfD op lokaal niveau de grote coalitie (lees: de grootste politieke middenpartijen) heeft weten te verdelen en zelfs te halveren in het geval van de CDU. Het gaat ze niet om samenwerking met, maar om het opblazen van het politieke midden.
De overwinning van radicaal-rechts werd juichend ontvangen in Europa, bijvoorbeeld in Spanje, Hongarije, Portugal en Italië. Matteo Salvini, vicepremier en minister van Infrastructuur en Transport in de Italiaanse regering van premier Giorgia Meloni, reageerde dat de overwinning van de AfD laat zien dat ook een ander Europa mogelijk is. Het is een gewenste overwinning voor het groeiende nationalisme.
De overwinning van de AfD staat voor een breder probleem. De groei van radicaal-rechts in het politieke landschap heeft ook gevolgen voor onze onafhankelijkheid, Duitsland is immers cruciaal voor de Europese defensie, de steun aan Oekraïne en de economische slagkracht van de Unie. Een sterkere AfD kan daardoor ook op Europees niveau een rem zetten op gezamenlijke investeringen en verdere integratie. Juist nu investeringen nodig zijn in groene energie, verdere Europese integratie op bepaalde gebieden zoals het opbouwen van een digitale infrastructuur, eigen betalingsstructuren en een Europese defensie-industrie. In Saksen-Anhalt valt de invloed van de regering op het nationale beleid relatief mee, maar de overwinning kan een voorbode zijn van wat andere nationale regeringen op Europees niveau te wachten staat.
In het verkiezingsprogramma van de AfD in Saksen-Anhalt, genaamd ‘Vision 2026’, wordt letterlijk opgeschreven dat niet de EU in Brussel, Oekraïne, het VN-migratiepact en de Klimaatakkoorden van Parijs de maatstaf zijn, maar alleen het welzijn van de burger in Saksen-Anhalt. Het doet sterk denken aan een Europese vertaling van Trumps ‘America First’. In het verkiezingsprogramma van 2024 wilde de AfD terug naar een economisch verbond van soevereine lidstaten en wilde het de euro afschaffen. Ze willen, net als de meeste nationalistische partijen in Europa, een ‘Europa der Vaterländer’ en zijn pro-Russisch. Hervormen van de Unie staat gelijk aan het uithollen ervan.
De nieuwe stroom van groeiende radicaal-rechtse partijen lijkt daarmee radicaler dan bijvoorbeeld de Italiaanse premier Meloni, en dit zien we ook terug in Frankrijk.
De Franse krant Le Monde schreef afgelopen augustus over een referendum dat Rassemblement National, de partij van Le Pen, wil organiseren als ze eenmaal aan de macht is gekomen. Aan de hand van een grondwetswijziging wil de radicaal-rechtse partij een nationale voorkeur (“priorité nationale”) constitutioneel vastleggen, waarbij Fransen voorrang krijgen bij onder meer werk, publieke voorzieningen en sociale huisvesting. Het voorstel wil de Franse Grondwet expliciet boven internationale en Europese rechtsnormen plaatsen. Franse rechters zouden dergelijke regels of beslissingen buiten toepassing moeten laten wanneer ze strijdig zijn met de Grondwet. Hiermee kan het Europees recht, en dus de afspraken uit Brussel, buitenspel worden gezet.
Daarnaast laat radicaal-rechts zich inspireren door het ideologische beleid in Washington. The Heritage Foundation, een invloedrijke denktank in Washington die banden heeft met de Trump-regering, verklaart openlijk dat de EU opgeheven en radicaal-rechtse politiek gesteund moet worden. De Heritage Foundation was de belangrijkste architect van Project 2025, een omvangrijk conservatief beleidsplan waarvan veel onderdelen inmiddels zijn terug te zien in het beleid van de regering-Trump, zoals bijvoorbeeld het invoeren van wereldwijde heffingen. The Heritage Foundation kan op steun en interesse rekenen van de Patriotten voor Europa, een fractie van het Europarlement, door lezingen en congressen te organiseren met als thema ‘Make Europe Great Again’. Ook spreekt de Foundation in Brussel en Washington met radicaal-rechtse vertegenwoordigers uit Hongarije, Tsjechië, Frankrijk en Duitsland.
De keuze voor radicaal-rechts uit nationale onvrede heeft internationale gevolgen en verzwakt de positie van de EU op het wereldtoneel. De EU wordt dan van binnenuit verzwakt- een ontwikkeling die ik als een grotere bedreiging zie dan de dreiging vanuit Washington of Moskou. Uiteindelijk doet en zegt radicaal-rechts wat het al tien jaar zegt: hoewel veel radicaal-rechtse partijen zich tegenwoordig niet meer expliciet presenteren als voorstanders van een onmiddellijk vertrek uit de EU, kan hun soevereinistische agenda de Europese samenwerking wel degelijk van binnenuit verzwakken. En dat terwijl Poetin en Trump ons nu direct bedreigen.
‘Eigen land eerst’ betekent een verzwakking of uitholling van het Europees project.
Of, anders gezegd: als een wolf blaat als een schaap, dan is het nog steeds een wolf.
Vond u dit een leuk stuk? Geef het een hartje en vergeet niet mijn account te volgen voor meer posts.
In november verschijnt mijn nieuwe boek: Supermacht Europa, de weg naar onafhankelijkheid bij uitgeverij Ten Have.
Bronnen:
https://isaraerospace.com/press/history-for-european-spaceflight-isar-aerospace-reaches-orbit-and-deploys-payloads-on-second-flight
Quote AFD: https://www.ft.com/content/229020e1-3a4d-4850-b330-95929a9eea34
AfD-Wahlprogramm Sachsen-Anhalt 2026 im Grundgesetz-Check
AfD_EW_Programm_2024_Stand_2023-12-14.indd
Trump’s plan to bolster Europe’s nationalists is already underway – POLITICO
Trump-denktank pleit openlijk voor einde Europese Unie,
The Heritage Foundation goes from MAGA to MEGA — Make Europe Great Again – POLITICO