In de nieuwsbrief van deze week ben ik in de wereld van Europese AI-bedrijven gedoken. Van AI-kampioenen tot nieuwe start-ups, hoe staan we er eigenlijk voor? De afgelopen jaren is de waarde van deze sector flink toegenomen en lijkt er zich een vruchtbare bodem voor een sterk ontwikkeld AI-ecosysteem te ontstaan.
In 2022 verraste het Amerikaanse OpenAI met ChatGPT het grote publiek met de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI). In het algemeen wordt er terecht geklaagd dat Europa achterloopt op bijvoorbeeld de Amerikaanse en Chinese AI-bedrijven.
De AI-omgeving van Europa komt hierbij van ver. Draghi schreef in 2024 al dat tussen 2008 en 2021 in Europa 147 unicorns werden opgericht (start-ups die een waarde van meer dan 1 miljard dollar bereikten), waarvan er 40 hun hoofdkantoor naar het buitenland verplaatsten, merendeels naar de Verenigde Staten.. Daarnaast hebben we niet zulke grote spelers als de Amerikanen: Open AI was per april 2026 in zijn eentje maar liefst 11 keer zoveel waard als de vijftien grootste private techbedrijven van Europa bij elkaar.
Nu is het niet zo dat er helemaal geen alternatieven zijn. Zo is er bijvoorbeeld het Franse AI-bedrijf Mistral dat rond de twaalf miljard euro waard is. Het programma Le Chat wordt ook wel omschreven als de Europese evenknie van ChatGPT of Google Gemini. ASML, de Nederlandse fabrikant van machines voor de productie van geavanceerde computerchips en Europese kampioen, heeft vorig jaar een aandeel van 11 procent genomen in Mistral. Tevens werkt Mistral samen met de Duitse softwaregigant sap om ‘Europa’s eerste volledig soevereine AI-stack’ te bouwen.
Mistral, dat wordt geleid door de Fransman Arthur Mensch, is een van de meest waardevolle AI-bedrijven van Europa, en de CEO heeft ook een duidelijke visie, zo blijkt uit een gesprek met de Belgische krant Knack. Voor het trainen van zijn AI-modellen is het nog afhankelijk van Amerikaanse chips, maar ook hiervoor zijn plannen om de volledige stack uit te bouwen. “We doen het nu nog niet, maar het zou alleen maar logisch zijn dat we op termijn onze eigen chips gaan maken”, aldus Mensch. Mistral bouwt ook eigen datacenters: de eerste moet dit jaar operationeel zijn, de volgende wordt gepland in 2027 in Zweden. Mistral ziet zijn eigen rol dus breder dan alleen het aanbieden van taalmodellen.
Naast Mistral wordt er een geheel nieuwe generatie AI-unicorns voortgebracht in Europa. De website AI Startups Europe telt 22 unicorns in 2026 (gemeten in juni 2026), samen goed voor een waarde van meer dan 120 miljard euro. Duitsland gaat aan kop met 7 unicorns, het Verenigd Koninkrijk 6, Frankrijk 4, Nederland en Zweden 2 en Ierland, Italië en Noorwegen elk 1. Om een paar voorbeelden te noemen van de grootste AI-bedrijven: het Britse Nscale (13,4 miljard euro waard) bouwt AI-datacenters en levert de benodigde rekenkracht, het Duitse Helsing (12 miljard euro) koppelt AI aan defensiesystemen en het Duitse NEURA Robotics (6,4 miljard euro) levert intelligente, en humanoïde robots. Het Zweedse Lovable (6,1 miljard euro) bouwt met AI aan software en websites. De grotere Europese AI-bedrijven specialiseren zich in onder andere digitale infrastructuur, zorg, defensie en technologische ontwikkelingen zoals robots.
En er wordt ook steeds meer geïnvesteerd in Europese AI-start-ups. Volgens een analyse van het Nederlandse technologie-investeringsbedrijf Prosus was dit in 2025 gestegen tot een recordhoogte van 21.8 miljard dollar , een stijging van 58% ten opzichte van het jaar ervoor en bijna 10 keer zoveel als in 2016. Londen is hierbij de koploper als absolute hoofdstad van de Europese AI-start-ups.
De Europese Unie heeft een grote rol bij het mogelijk maken van de groei van dit ecosysteem. Afgelopen juli maakte de EU bekend tot zeven nieuwe AI-fabrieken te willen opzetten voor 10 miljard euro. Daarnaast is het de bedoeling dat er 20 miljard euro aan private investeringen wordt opgehaald. Dit is een aanvulling op het bestaande netwerk van 19 AI-fabrieken. Het doel van de nieuwe AI-fabrieken is het bieden van geavanceerde computerinfrastructuur aan start-ups, scale-ups, het midden- en kleinbedrijf, de industrie, onderzoekers, universiteiten en overheidsinstanties. Daarmee wordt de ontwikkeling, training en toepassing van AI-modellen van de volgende generatie mogelijk gemaakt. Door de modernste AI-processoren, geavanceerde software en cloudtechnologie, snelle dataverbindingen en energiezuinige datacenters te combineren wordt de Europese onafhankelijkheid op het gebied van kunstmatige intelligentie verhoogd.
Het opbouwen van zo’n AI-ecosysteem is ook belangrijk voor onze onafhankelijkheid. Een angstscenario voor de toekomst is dat, als we te veel steunen op andere landen, zich een nieuwe afhankelijkheid kan aandienen waarin de toegang tot deze diensten wordt geblokkeerd. Dat de regering-Trump niet alleen hiermee dreigt, maar dit ook daadwerkelijk kan doen, bleek afgelopen zomer toen de regering buitenlandse gebruikers de toegang tot het Amerikaanse AI-bedrijf Anthropic blokkeerde. Na enkele weken werd het weliswaar teruggedraaid, maar Europa stond in de tussentijd met lege handen.
Hoe nu verder?
Om de AI-kampioenen van de toekomst verder voort te brengen, zijn er wel een aantal voorwaarden van toepassing. Prosus schrijft in een rapport dat Europa niet per se minder start-ups heeft dan de Verenigde Staten, maar dat de Amerikaanse AI-start-ups meer kans hebben om door te groeien tot wereldspelers van formaat en grotere investeringen kunnen ophalen. In die laatste fase doet Europa onder (in 2025 werd daar 12 miljard dollar geïnvesteerd en in de Verenigde Staten maar liefst 141 miljard dollar), en buitenlandse bedrijven investeren voor de helft de Europese unicorns. Dit heeft ook te maken met het nemen van risico’s om grotere bedragen te investeren. Bovendien zijn Europese instellingen haast afwezig in de top AI-publicaties van bijvoorbeeld universiteiten, en komt slechts 3% van de wereldwijde AI-patenten hiervandaan (tegenover maar liefst 70 procent in de Verenigde Staten en 14% in China). Daarentegen zijn Europeanen wel veelvuldig gebruikers van Amerikaanse en Chinese taalmodellen, waardoor deze systemen kunnen groeien.
Wat helpt voor een beter functionerend AI-ecosysteem is een betere integratie van de kapitaalmarktunie zoals genoemd in het programma One Europe, One Market van de Europese Commissie dat in 2027 uitgerold moet worden (waarover in een andere nieuwsbrief meer). Daardoor kan er makkelijk geld geïnvesteerd worden in andere EU-landen en dus in start-ups uit andere lidstaten. En misschien is een deel ook wel een kwestie van mindset van de Europese lidstaten en Europeanen zelf. Als meerdere overheden, zoals de instellingen van de EU, in navolging van Frankrijk verplichten om Mistral te gebruiken op de werkvloer, dan kunnen de taalmodellen van dit bedrijf ook groeien. Waar de Verenigde Staten zich richten op het bouwen van gigantische AI-kampioenen van grote waarde, kan Europa inzetten op meerdere grote spelers met elk hun specialiteit.
Oftewel, zorg ervoor dat je niet alleen een Lamine Yamal of een Lionel Messi op het voetbalveld hebt staan waar je het gehele team omheen bouwt (ik moet denken aan Argentinië tijdens het laatste WK), maar bouw een innovatief ecosysteem met meerdere goed functionerende teamspelers zodat ze zich met hun eigen expertise onmisbaar kunnen maken. Dan kan Team Europa best een hoopvolle toekomst tegemoet gaan.
Bronnen:
ASML, Mistral AI enter strategic partnership
Draghi rapport: https://commission.europa.eu/topics/competitiveness/draghi-report_en
Mistral-CEO: ‘Het lijkt maar logisch dat we eigen chips maken’
EU aims for seven AI gigafactories with €10 billion plan in race with US, China | Reuters
European AI Index 2026: Top 15 Private AI Companies by Valuation | BuiltInEu
Bonus: zie voor een overzicht van de Europese AI-start-ups top 100 in 2025: Sifted AI 100: Europe’s rising AI startups in 2025
Vond u dit een leuk stuk? Geef het een hartje en vergeet niet mijn account te volgen voor meer posts.
In november verschijnt mijn nieuwe boek: Supermacht Europa, de weg naar onafhankelijkheid bij uitgeverij Ten Have.